Debaty sejmoweVIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania radarów chmurowych

   W związku z interpelacją panów posłów Władysława Frasyniuka, Marcina Zawiły i Kazimierza Szczygielskiego dotyczącą funkcjonowania radarów chmurowych (meteorologicznych) składam panu marszałkowi następujące wyjaśnienia.

   Powodzie, jakie w ostatnich latach nawiedziły nasz kraj, dowiodły, jakie znaczenie ma skuteczna osłona przeciwpowodziowa kraju, w tym prawidłowo funkcjonująca służba hydrologiczno-meteorologiczna dostarczająca zarówno bieżących danych o aktualnym stanie hydrosfery i atmosfery, prognoz hydrologicznych i meteorologicznych, jak i ostrzeżeń o możliwości wystąpienia groźnych zjawisk naturalnych (powodzie, gwałtowne opady deszczu, huragany itp.). Służbę hydrologiczno-meteorologiczną od 80 lat utrzymuje i prowadzi Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Uważam, że w czasie ostatnich powodzi, a zwłaszcza tej z roku 1997, co potwierdziły również liczne kontrole oceniające przebieg akcji przeciwpowodziowej, instytut w sposób prawidłowy wywiązał się ze swoich zadań, oczywiście na miarę swoich ówczesnych możliwości technicznych i posiadanego wyposażenia. Niemniej powódź z lipca 1997 r. potwierdziła konieczność przeprowadzania rozbudowy i modernizacji służby hydrologiczno-meteorologicznej w celu stworzenia nowoczesnej sieci osłonowej kraju. Potwierdziła - bowiem pierwsze założenia niezbędnej modernizacji i kierunki rozwoju służby hydrologiczno-meteorologicznej zostały określone przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej już na początku lat 90. Jednak ciągły brak środków finansowych, nawet na bieżącą działalność służby, uniemożliwiał kompleksową realizację całego przedsięwzięcia. Działania rozwojowe i modernizacyjne prowadzone były w miarę pojawiania się środków finansowych. Tak było np. w przypadku radaru meteorologicznego dla Dolnego Śląska. Radar ten został zakupiony przez IMGW w roku 1996, a brak funduszy i trudności formalno-administracyjne w pozyskaniu lokalizacji na górze Ślęża (rozpoczęte w 1994 r.) spowodowały, że radar nie był do czasu powodzi w 1997 r. i 1998 r. zainstalowany. Pozytywne stanowisko władz samorządowych i administracyjnych Marciszowa, a po reformie administracyjnej - Kamiennej Góry w sprawie lokalizacji radaru w miejscowości Pastewnik, na górze Poręba Górska, oraz pozytywna decyzja (z 1998 r.) Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej o przyznaniu dotacji na budowę wieży, montaż i uruchomienie radaru meteorologicznego, umożliwiły dokończenie inwestycji. Od III kwartału 1999 r., po trwającej kilka miesięcy fazie rozruchu i kalibracji, radar przekazuje regularnie dane do Biura Prognoz we Wrocławiu, gdzie są one wykorzystywane w prognozowaniu i ostrzeżeniach meteorologicznych i hydrologicznych. Pozostałe radary meteorologiczne IMGW - w Leginowie k. Warszawy i na Ramży k. Katowic - również pracują operacyjnie, a ich dane są wykorzystywane w jednostkach organizacyjnych służby hydrologiczno-meteorologicznej IMGW poprzez rozległą sieć komputerową instytutu.

   Jak już wspomniałem, powódź z 1997 r. w sposób jednoznaczny wykazała potrzebę przeprowadzenia pilnej modernizacji służby hydrologiczno-meteorologicznej. Zadanie to zostało umieszczone w przyjętym przez rząd RP ˝Narodowym Programie Odbudowy i Modernizacji˝. Na realizację wybranych przedsięwzięć z tego programu rząd, w grudniu 1997 r., uzyskał pożyczkę ze środków Banku Światowego, a część tych środków decyzją rządu została przeznaczona na budowę nowoczesnego systemu monitorowania, prognozowania i ostrzegania - Systemu Monitoringu i Osłony Kraju SMOK. W ramach SMOK-a przewiduje się m.in. rozbudowę systemu radarów meteorologicznych POLRAD. Wiadomo bowiem, że podniesienie na wyższy poziom jakości i wiarygodności prognoz i ostrzeżeń meteorologicznych i hydrologicznych, w tym osłony przeciwpowodziowej, jest bez radarów meteorologicznych niemożliwe. Zakłada się, że dla osłony obszaru całego kraju system POLRAD docelowo powinien składać się przynajmniej z ośmiu obiektów radarowych. Aktualnie rozstrzygane są międzynarodowe przetargi na realizację komponentów Systemu Monitoringu i Osłony Kraju SMOK. Od terminu podpisania umów, płynności finansowania ich realizacji, zależeć będzie termin zakończenia całego przedsięwzięcia. Na dzień dzisiejszy zakłada się, że system radarowy POLRAD powinien być zbudowany do końca 2002 r., z tym że poszczególne obiekty w miarę zakończenia procesów inwestycyjnych będą sukcesywnie włączane do działalności operacyjnej służby hydrologiczno-meteorologicznej i osłony kraju. Zaznaczyć tu jednak należy, że jednym z podstawowych uwarunkowań prowadzenia całego przedsięwzięcia, szczególnie istotnym w odniesieniu do radarów, jest lokalizacja obiektów. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej przeprowadził już pierwsze uzgodnienia w tej sprawie. Jednak doświadczenia uzyskane przy realizacji już istniejących obiektów wykazują, iż w miarę postępowania uzgodnień lokalizacyjnych liczyć się trzeba z możliwością pojawienia się protestów środowisk lokalnych, które nawet jeśli są nieuzasadnione, mogą na jakiś czas zahamować procesy inwestycyjne, powodując opóźnienia. Uważam, że naszym wspólnym zadaniem, jest przełamanie oporów społecznych w tej kwestii, tym bardziej że budowa każdego takiego obiektu będzie poprzedzona wykonaniem oceny oddziaływania na środowisko.

   Jeśli chodzi natomiast o inną kwestię poruszoną w interpelacji przez panów posłów, a mianowicie dostępności do informacji z radarów meteorologicznych, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.

   Dane uzyskiwane z całego Systemu Monitoringu i Osłony Kraju SMOK, nie tylko z systemu radarowego POLRAD, będą dostarczane nieodpłatnie wszystkim osobom i instytucjom odpowiedzialnym za system bezpieczeństwa ludności i mienia na różnych szczeblach zarządzania (administracji rządowej i samorządowej), tak jak to ma miejsce obecnie. Natomiast dla odbiorców wykorzystujących te dane w działalności gospodarczej - za uzgodnioną odpłatnością. Powodem zastosowania odpłatności w tym drugim przypadku jest po pierwsze fakt, iż odbiorcy ci wymagają na ogół specjalnie przygotowanych i przetworzonych danych, a po drugie występujący w ostatnich latach niedobór środków finansowych na bieżącą działalność służby hydrologiczno-meteorologicznej, co było poruszane również na forum Sejmu RP, wymusza na IMGW konieczność prowadzenia działalności komercyjnej dla finansowego wsparcia służby prowadzonej na rzecz i w imieniu państwa.

   Jeśli chodzi natomiast o techniczną stronę przekazywania danych z systemu SMOK, to sądzę, że Internet, stanowiąc znakomity środek wymiany danych naukowych i innych, nie wydaje się dobrym i bezawaryjnym systemem wymiany danych dla służb odpowiedzialnych za szeroko rozumiane bezpieczeństwo obywateli i kraju. Tym samym konieczna jest budowa specjalizowanego systemu wymiany danych, uniezależnionego od lokalnych operatorów sieci telefonicznych, komórkowych i internetowych, awarii centrów regionalnych i trudno przewidywalnych zdarzeń, jakie miały miejsce w czasie powodzi w ostatnich latach. System taki również będzie budowany w ramach SMOK-a. Przewiduje się natomiast wykorzystanie publicznej sieci Internet do przekazania podstawowych prognoz oraz podstawowych danych meteorologicznych i hydrologicznych dla odbiorcy masowego. Kwestie te zostaną ostatecznie rozstrzygnięte po zakończeniu procedur przetargowych i wykonaniu projektów technicznych na poszczególne zadania systemu SMOK.

   Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, chciałbym jednocześnie na ręce pana marszałka przekazać dla zainteresowanych panów posłów publikację prezentującą w sposób bardziej szczegółowy podstawowe cele i założenia Systemu Monitoringu i Osłony Kraju SMOK, przygotowaną przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

   Minister

   Antoni Tokarczuk

   Warszawa, dnia 25 lipca 2000 r.